Skip to content
亚得里亚艺术:艺术史、建筑与文化遗产研究期刊 Search

The Architect and Carver Ivan Hreljić of Šibenik in the Light of Archival Records

DOI 10.15291/ars.466

Download PDF

Vol. 3 (2013)

Open access

Article metrics

  • 3 412 Abstract views
  • 1 248 PDF downloads
  • 12 Downloads per day
  • 164 Downloads this month
The architect and carver Ivan Hreljić of Šibenik is one of the lesser known master builders from the circle of Giorgio Dalmata, whose activity can be followed during the third quarter of the fifteenth century. Although he is mentioned relatively frequently in the known documents, even in relation to specific projects, he has remained, like some other master builders from Šibenik, on the margin of scholarly interest, while different transcriptions of his surname resulted in a situation where even the pieces of information the scholars have had at their disposal have remained scattered and unconnected, meaning that there have been no attempts to examine his activity in more detail.Ivan Hreljić was a member of an active family of architects and stone-cutters who were originally from Žirje. Apart from his individual undertakings, he frequently took on specific commissions together withhis younger brother Luka, while their sons and nephews continued the family tradition in the stone-cutting business which was subsequently carried on into the third generation.The earliest mention of the stone-cutter Ivan Hreljić is that of 19 December 1448 when he acted as a witness at the signing of a document by which the carpenter Matej Naradinić took Matej Ratković as an apprentice. In this, he is mentioned as a builder from Žirje but a resident of Šibenik. The following year is that of his marriage and freedom from his father’s authority, and after that, he appears in a number of documents from the archives at Šibenik that portray his life and activity relatively well, as well as his connections with numerous other stonecutting masters of Šibenik.The first record of substantial work associated with him is that of 19 December 1449 when Giorgio Dalmata contracted him and Vukašin Marković to work on the town walls of Pag, and designated Ivo Stjepanov Franulović as their collaborator. It seems that he spent the next few years at Pag; he is again mentioned at Šibenik only on 25 February 1455 when, together with his brother Luka and the stone-cutter Disman Banjvarić, they committed themselves to supply the equivalent of thirty fathoms of wall in dressed stones to the representatives of the monastery of Holy Saviour. On 10 June 1458, the brothers Ivan and Luka Hreljić were contracted by Martin Ostojić, the parish priest of Uzdolje, to make six three-feet wide pilasters along the exterior wall of the Church of St. John at Uzdolje, up to the height of the wall itself, but also to plaster the exterior and interior of the church, cover the roof with slates and wall up an old door. The two brothers obviously collaborated well and on 13 January 1459, they werecontracted by the representatives of the village of Široke to build them a church dedicated to St. Jerome which would be as large as the one of St. Michael at Mitlo. They also committed to vault the church, make an altar with a base carved from white stone, cover the roof with slates, erect a bell-tower similar to the one at Mitlo, and plaster the entire church on the inside and the outside.On 3 March 1462, Ivan took on the commission of the Guardian of the Franciscan monastery of St. Mary at Vranduk to accompany him to Bosnia and work for him there for three months for the monthly payment of three ducats. It seems that he remained in Bosnia for much longer than the anticipated three months; after his return to Šibenik, he is frequently mentioned in the archival records from the autumn of 1464 onwards, more as an entrepreneur and intermediary, or an interested party in disputes, and as the owner of a ship, than with regard to specific stone-cutting jobs. Only on 23 October 1469 is Ivan mentioned as committing himself to supply a fixed amount of white stone for the building of theChurch of St. Mary at Fermo, an obligation confirmed in a document which features Radmil Ratković, another master who was active in the circle of Giorgio Dalmata, as his guarantor. The last document that mentions Ivan as being alive is that of 21 January 1474, but it is only on 8 December 1477 that he 4was referred to as dead, and so it is not possible to establish the exact year of his death.Not a lot remains from Ivan Hreljić’s documented works and it is difficult to identify his contribution to the extant works with certainty, let alone any specific morphological elements which might point to the idiosyncrasies of his architectural or stone-cutting expression. Although the remains of the town walls at Pag are best preserved exactly in the portions for which Hreljić may have been responsible together with otherbuilders, their character is such that it prevents any assessment of specific artistic abilities and skills. Apart from the extremely simple wall surface, the north-west section of the fortifications at Pag is marked by a striking semicircular tower which has been identified as one of Giorgio Dalmata’s projects. The job on the Church of St. John at Uzdolje consisted of the strengthening and stabilization of the building through the addition of six strong exterior supports. The remains of all six pilasters built by the Hreljić brothers have been preserved only in their foundations, and these demonstrate that this specific architectural task was carried out professionally and solidly.The Church of St. Jerome in the village of Široke is the only relatively well-preserved work on which it is possible to note at least some details which reveal the achievements of Ivan Hreljić’s craftsmanship as a carver. Unfortunately, this church was significantly remodelled and then transformed into the sanctuary of the new, much larger church, and its original façade was completely demolished. In addition, the originalframes of the doors and windows, which might have demonstrated Ivan’s carving skills to a certain degree, have also been lost. The only original carved element which still survives is a tabernacle niche in the shapeof a small Gothic window, which was carved into a block of stone next to the triumphal arch of the church. This modest and somewhat clumsily executed carving reveals that Ivan Hreljić was not a particularlysuccessful carver, and far from a sculptor. It is likely that his stone-cutting skills sufficed only for a solid dressing of stone blocks which were to be used by builders and, up to a certain degree, for the carving ofsimple mouldings. His involvement with the Franciscan monastery of St. Mary at Vranduk is more important as a testimony about the reputation of the builders who belonged to Giorgio Dalmata’s circle at Šibenik, than as a concrete building task, especially since the monastery at Vranduk has only been preserved in its archaeological remains, which makes it impossible to establish Ivan’s possible contribution to its building.Equally so, the supply of stone for the building of the Cathedral of St. Mary at Fermo still cannot be connected to specific parts of this structure.Apart from information about Ivan’s life and business, archival records bear evidence of his frequent and numerous contacts with other stone-cutting masters of Šibenik. Regardless of whether these documents referto some sort of collaboration, assessment of the quality of someone else’s work, usage of a ship, or merely feature stone-cutters as witnesses for each other’s job contracts, such documented contacts reveal strong mutual links in the developed community of stonecutting masters at Šibenik. The list of names which appear in the documents mentioning Ivan Hreljić (Giorgio Dalmata, Lorenzo Pincino, Vukašin Marković,Ivo Stjepanov Franulović, Disman Banjvarić, Ivan Obertić, Juraj Radeljić, Matej Radeljić, Andrija Butčić, Ivan Pribislavljić, Matko Stoislavljić, Martin Krešulov from Korčula, Blaž Dianišević, Antun Oštričić, Radmil Ratković, Pavao, Grgur and Petar Pripković, Radoslav Dragčić, Pavao Spauleta, Martin Pavlinović, Petar Berčić) provides a representative cross-section ofarchitectural and stone-cutting circles in Šibenik from the time when Giorgio Dalmata played the leading role in them. And, it was Ivan Hreljić and men like him who enabled Giorgio Dalmata to execute individualcommissions efficiently and realize specific ideas, but also to operate in that entrepreneurial approach so characteristic of him, through which he used the services of the masters who entered his circle according to how well they fitted into his designs and projects.
Ivan Hreljić, Giorgio Dalmata (Juraj Dalmatinac), architecture, Šibenik, fifteenth century
Sections
  1. Abstract
  2. Bilješke

In this article the author gathers previously known and hitherto unknown archival information about Ivan Hreljić, a master builder and carver from Šibenik and one of the craftsmen from the circle of Giorgio Dalmata. As a prominent representative of one of the Šibenik family workshops, he was an active participant in activity which marked the blossoming of stone-cutting in Šibenik during the second half of the fifteenth century. In late 1449 he was employed by Giorgio Dalmata on the construction of the walls of the new town of Pag. It is likely that he continued to work there over the next few years and he re-appeared in Šibenik only in 1455 when, together with his brother Luka and the stone-cutter Disman Banjvarić, he supplied the stone for the building of the Monastery of the Holy Saviour. This collaboration with his brother continued successfully and, in 1458, the two undertook to repair and strengthen the Church of St. John at Uzdolje, and, in 1459, to build a new church in the village of Široke, modelled after the church at nearby Mitlo. In 1462, Ivan took on a commission from the Guardian of the Franciscan monastery of St. Mary at Vranduk, to accompany him to Bosnia and work for him there for three months. It seems that he remained in Bosnia for some time, and after his return to Šibenik, he is frequently mentioned in the archival records from 1464 onwards, mostly as an entrepreneur and intermediary, or as an interested party in disputes, and as the owner of a ship. Only in 1469 is Ivan mentioned as having been contracted to supply a fixed amount of white stone for the building of the Church of St. Mary at Fermo, an obligation confirmed in a document which features Radmil Ratković, another prominent master from the circle of Giorgio Dalmata, as his guarantor. Ivan Hreljić was mentioned for the last time as being alive in early 1474. The preserved archival records about Hreljić’s life, apart from illustrating his life’s journey and his work, can also serve to illuminate the strong relationships which existed between the master stone-cutters of Šibenik and the complex network of their mutual relations.

1. 1449., 19. XII. – U Šibeniku. Juraj Dalmatinac ugovara quod dicti Iohannes et Vucasinus debeant et teneantur et sic s Ivanom Hreljićem i Vukašinom Markovićem rad na promisserunt facere et construere dictum totum ediffitium paškim zidinama te im za suradnika daje Iva Stjepanova muri et turis, prout idem magister Georgius tenetur vigore Franulovića. Dokument poništen 5. II. 1451. (oštećeno) predicte conuentionis, et cum illis pacti, conuentionibus Conuentio inter magistrum G(eorgium) lapicidam ex et obligationibus in suprascripto instrumento expressis et vna parte et cetera. contentis. Idem uero magister Georgius debeat et teneatur et sic promisit dare ipsis Iohanni et Vucasino in tertium Millesimo CCCCXLVIIII, indictione XII et die XVIIII eorum sotium et laboratorem Iohannem filium Stephani mensis suprascripti. Actum ubi supra. Coram ser Michaele Franulof de Sibenico lapicidam, quem predicti Iohannes quondam Cuitani examinatore comunis, presentibus ser et Vucasinus voluntarie in eorum sotium asumpserunt. Florio filio ser Iohannis Tobolouich et Luca filio Radasini Promittens idem magister Georgius facere et soluere tertiam Hus (?) de Sibenico testibus uocatis et rogatis. Ibique partem omnium et singularum expensarum fiendarum cum hoc sit quod (quedam – prekriženo) magister circa predictum ediffitium. Dicti vero Iohannes Hrelich et Georgius quondam Mathei lapicida habitator Sibenici et Vucasinus promiserunt facere (dua – prekriženo) reliquas protomagister fabrice ecclesie Sancti Iacobi de Sibenico duas partes dictarum expensarum. Insuper dictus magister se obligauerit comunitati ciuitatis Pagi facere et fabricare Georgius promisit et se obligauit facere dare ipsis Iohanni quoddam ediffitium in ciuitate noua Pagi silicet quemdam et Vucasino et eorum sotio supradictam calcem et harenam murum comunis et quamdam turim et cetera, prout et facere effodere fundamenta ipsius ediffitii prout dicta dicebat apparere publico instrumento facto in dicta ciuitate comunitas tenetur et obligata est dicto magistro Georgio. ... (početak nove stranice oštećen) ipsi magister ... et ... Cum hoc pacto quod dictus magister Georgius primo et fiendo et effodere terram ubi principaliter ... dicti ediffitii. ante omnia pro eius auantagio debeat habere ex pretio Et insuper promisit sibi dare pro (quolibet passu) muri suprascripto dicti ediffitii ibidem fiendi pro quolibet passo siue ediffitii predicti ducatos quinque (auri – prekriženo) ipsius ediffitii (du – prekriženo) medietatem vnius ducati, cum dimidio auri prout continetur in eodem instrumento, deinde residuum predicti pretii diuidatur in tres partes, quam conuentionem instrumentum dicebat se vidisse et quarum vna sit dicto magistro Georgio et due sint dictorum etiam locum ubi fabricabitur dictum ediffitium. Nunc vero Iohannis Hrelich et Vucasini equaliter inter eos diuidende. dictus magister Georgius ex vna parte et Iohannes Hrelich Item pactum extitit inter dictas partes quod dictus Iohannes lapicida de Sibenico et Vuchasinus Marcouich murarius de Hrelich et Vucasinus non possint conuenire aliquomodo de Sibenico ex alia parte interconuenerunt hoc modo videlicet aliquo laborerio siue edifitio in dicta ciuitate Pagi quod

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

laborerium siue ediffitium esset pro comunitate predicta. Et (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Rafael Ferro, F 13/8c, fol. 187’-188’) hoc non possint facere sine licentia ipsius magistri Georgii. (D. Frey – V. Molè, Der Dom von Sebenico und sein Si uero fabricauerint aliquod ediffitium prout dictum est Baumeister Giorgio Orsini, Jahrbuch des Kunsthistorischen sine eius licentia tunc teneantur et sic promisserunt dare Institutes der k. k. Zentral-Kommission für Denkmalpflege, ipsi magistro Georgio pro quolibet passo muri quem ibidem Bd. VII, Heft I-IV, Wien, 1913., nr. 75. – s pogrešnim fabricauerint ut supra medietatem vnius ducati auri. Item datumom 24. XII.) econuerso si dictus magister Georgius conuen... (početak nove stranice oštećen) ... quod labor... ... admonere 2. predictos Iohannem ... ipsum laborerium ... autem debeat 1455., 25. II. – U Šibeniku. Klesar Ivan Hreljić, u svoje ime i eum ... predictis Iohanni et Vucasino qui teneantur ... u ime svog brata Luke i klesar Disman Banjvarić, obvezuju Georgio medietatem vnius ducati pro quolibet passo m(uri se zastupnicima samostana Sv. Spasa isporučiti količinu quem fecissent) ibidem dicti Iohannes et Vucasinus. Et hoc klesanog kamena s otoka Site, Žuta ili Kamenara dovoljnu teneatur facere ipse magister Georgius dum tamen dicti za trideset hvati zida, za cijenu od pet libara po hvatu. Iohannes [et] Vucasinus poterint complere et construere Die suprascripto. tale laborerium in termino in quo ipse magister Georgius (in margine:) Conuentio monasterii Sancti Saluatoris conuenerit cum dicta comunitate de tali laborerio. Item cum magistro Iohanne Hrelich et magistro Dismano extitit pactum inter predictas partes quod dicti Iohannes Banuaguarich. et Vucasinus debeant et sic promisserunt insimul cum Actum in camera comunis Sibenici, presentibus ser dicto Iohanne Franulof circundare muro quemdam locum Dauid Doymi quondam ser Iacobi Nicolini et ser Petro dicti magistri Georgii positum ibidem in Pago, qui murus Raceuich testibus. Ibique magister Iohannes Hrelich suo debeat esse altus tria brachia, et hoc omnibus et singulis nomine et nomine Luce fratris sui pro quo ipse promisit de expensis dicti magistri Georgii, ipsi autem Iohannes et rato, et magister Dismanus Banguarich lapicide de Sibenico Vucasinus facturam tantum adhibere debeant. Que omnia se obligauerunt ser Iohanni Mlednich et ser Marco Iohannis et singula suprascripta ambe suprascripte partes sibi ad tamquam procuratoribus monasterii Sancti Saluatoris de invicem promisserunt perpetuo firma et rata habere, Sibinico tantam quantitatem bonorum lapidum magnorum tenere, attendere et obseruare et non contrafacere, dicere et smaratorum quanta sit sufficiens ad fabricam passus uel venire per se nec per alium aliqua ratione uel causa de triginta muri ad mensuram Sibenici uel plus aut minus iure uel de facto, sub pena quarti pluris suprascripti pretii, prout ipsi monasterio opus fuerit, et hoc aut in insula et sub obligatione omnium (suo – prekriženo) bonorum Siede aut in insula Sotcho aut in insula Camenierich, et utriusque partis presentium et futurorum, cum reffectione hoc usque ad festum Sancte Trinitatis proxime futurum. damnorum omnium et expensarum ac interesse littis et Et dicti procuratores promiserunt dare predictis lapicidis extra, et pena soluta uel non tamen rata maneant omnia libras quinque paruorum pro lapidibus cuiuslibet passus et singula suprascripta. subito receptis dictis lapidibus, pro qua parte eius mercedis (autograf:) Ego Michael quondam Cuitani examinator dicti lapicide renuntiantes exceptioni non numerate pecunie comunis me subscripsi. fuerunt contenti et confessi se habuisse et recepisse a dictis (in margine:) Publicatum pro magistro Georgio procuratoribus libras quadraginta paruorum. Promitentes infrascripto. dictis nominibus omnia et singula suprascripta firma et (in margine:) 1451, indictione 14a, die 6 mensis rata habere et obseruare, sub pena quarti pluris eis in quo februarii. Magnificus dominus Christophorus Marcello fuerit contrafactum suprascriptis tamen firmis manentibus comes Sibenici cum eius curia, videlicet ser Simone Gliubich, cum refectione damnorum, interesse et expensarum litis et ser Thoma Mirsich et ser Michaele Simeonich, absente ser extra. Iohannes Mlednich quarto iudice maioris curie, precepit mihi (DAZd, ŠNA, Kut. 16/IV, Karotus Vitalis, F 15/IIa, fol. Karoto cancelario Sibenici quod per eorum terminatione ad 38-38’) petitionem magistri Iohannis Crelich et Vocassini Marcouich, cum magister Georgius prothomagister non possit attendere 3. promissioni illis facte per ultrascriptum instrumentum, 1458., 10. VI. – U Šibeniku. Braća Ivan i Luka Hreljić cassare et annullare deberem ipsum instrumentum, quare obvezuju se svećeniku Martinu da će načiniti šest pilastara de eorum mandato ipsum instrumentum depenaui et s vanjske strane crkve Sv. Ivana u Uzdolju, ožbukati crkvu annullarii in omnibus et per omnia. Ego Karotus Vitalis izvana i iznutra, pokriti je pločama i zatvoriti neka stara cancelario comunis Sibenici scripsi. vrata. Marangon Ivan Obertić svjedoči. Dokument je (in margine:) Examinator ser Michael quondam Cuitani. poništen 27. X. 1458.

Die 10 mensis iunii. suprascriptos ducatos octo que fuerint depositati apud ser (in margine:) Conuentio presbiteri Martini Ostoych et Nicolaum Draganich pro residuo sue mercedis. Insuper magistri Iohannis ac Luce Hrelich. dictus magister Iohannes nomine suo et nomine dicti Actum Sibenici in cancellaria comunis, presentibus magistri Luce pro quo promisit de tuto (?) se obtulit et ser Stephano Draganich examinatore, ser Iacobo Tauilich promisit omnibus suis expensis coperire siue mandare et magistro Iohanne Obertich marangono de Sibenico dictam ecclesiam si aqua transcendet eius cohoperturam testibus. Ibique presbiter Martinus Ostoych plebanus usque vnum annum proxime futurum. Promittentes Vsdolgie ex Ia parte et magister Iohannes ac magister inuicem omnia suprascripta firma habere et obseruare sub Lucas Hrelich fratres lapicide de Sibenico ex altera pena quarti pluris dictorum octo ducatorum, suprascriptis parte taliter conuenerunt videlicet quod dicti fratres se tamen firmis manentibus volentes pro antescripto conuentu obligauerunt fabricare sex pillastros a parte exteriori muri cancellari et cetera. ecclesie Sancti Iohannis de Vsdolgie de Petrouopoglie, que (Arhiv HAZU, IV b 42, Acta Sibenicensia s. XV, Karotus pillastra esse debeant latitudinis pedum trium et tante Vitale, fol. 71) altitudinus quante est murus dicte ecclesie et imbuchare (S. Gunjača, Ispravci i dopune starijoj hrvatskoj historiji, ipsam ecclesiam intus et extra, ipsamquam coperire III, Zagreb, 1975., 141) planchis, et obturare aliquas eius portas ueteres, et cauare (M. Hrg – J. Kolanović, Nova građa o Jurju Dalmatincu, dictas plancas cum manualibus quod sibi dabuntur ab Arhivski vjesnik, XVII-XVIII, Zagreb, 1974-75., 12) ipso presbitero Martino ad sufficientem pro neccessite talis operis, ac smarare lapides quod sibi dabuntur et 4. cauabuntur pro dictos manuales. Et hoc usque menses 1459., 13. I. – U Šibeniku. Braća Ivan i Luka Hrelić duos proxime futuros. Et dictus presbiter Martinus obvezuju se Petru Bačeliću i Martinu Radivoeviću iz sela similiter promisit se daturum predictis fratribus manuales Široke sazidati crkvu posvećenu Sv. Jeronimu, po ugledu quinque qui cauabunt dictos lapides et adiuuabunt cauare na crkvu Sv. Mihovila u selu Mitlu. suprascriptas planchas, et omnia facere adiuuabunt (?) Die XIII ianuarii 1459, indictione VIIa. que neccessaria fuerint dicto operi, et portabunt omnia (in margine:) Conuentio villicorum ville Siroche cum necessaria ad locum ubi fiet dictum opus, similiter dare magistro Iohanne Crelich. ibidem prout sit dictis fratribus quecumque fuerint Actum Sibenici in statione mei notarii infrascripti, necessaria ad fabricam talis operis, exceptis expensis oris presentibus ser Dauid Doymi examinatore comunis, ser ipsorum duorum fratrum. Et pro eorum mercede dare ipsis Georgio Radigostich et magistro Andrea Miser barberio de ducatos quindecim auri, pro parte cuius mercedis dicti Sibenico testibus, habitis vocatis et rogatis. fratres renuntiantes exceptioni non habite pecunie contenti Ibique Petrus Bacilich et Martinus Radiuoeuich de fuerunt et confessi se habuisse et recepisse a suprascripto villa Siroche districtus Sibenici nominibus suis propriis ac presbitero Martino ducatos septem. Reliquos uero ducatos nomine et vice aliorum villicorum dicte ville pro quibus octo idem presbiter Martinus obtulit se dimissurum apud de rati habitione promiserunt ex vna parte et magister ser Nicolaum Draganich nobilem Sibenici dandos eisdem Iohannes Crelich cum eius fratre Luca ex parte altera ad fratribus quando peractum fuerit totum dictum opus. talem conuentionem peruenerunt hoc modo videlicet: dictus Promitentes inuicem omnia et singula suprascripta firma magister Iohannes cum eius fratre obligauerunt se facturos et rata habere, tenere, attendere et obseruare, sub pena vnam ecclesiam in dicta villa vbi eis ostensum fuerit nomine quarti pluris dicte pecunie quantitatis, qua pena soluta Sancti Hyeronimi, que ecclesia esse debeat longitudinem uel non firma tamen et rata maneant omnia et singula et latitudinem prout est ecclesia Sancti Michaelis de villa suprascripta, cum refectione damnorum, expensarum et Mitlo, et murus illius esse debeat latus duos pedes, quam interesse, qua pena soluta uel non firma tamen et rata ecclesiam predicti promiserunt omnibus eorum expensis. maneant omnia et singula suprascripta. In qua ecclesia teneantur facere archum cum sua pededa Die 27 mensis octobris 1458, indictione Va. Actum lapidis albi, vnam fenestram ubi stabit corpus Christi et Sibenici in cancellaria comunis, presentibus ser Simone oleum sanctum aut alia sacra et cetera etiam lapidis albi Gliubich examinatore, ser Michaele Michoicich et ser et vnum lapidem concauum vbi ponitur aut stabit aqua Georgio Camenarich ciuibus Sibenici testibus. Antescriptus aspersionis lapidis albi (et vnam fenestrellam – prekriženo), presbiter Martinus confessus fuit antescriptum opus qua pilla esse debeat prout est illa que est in ecclesia Sancti perfectum fuisse a suprascriptis magistro Iohanne et fratre Michaelis de Mitlo. Item facere debeant et teneantur vnam suo. Et dictus magister Iohannes suo nomine et nomine portam lapidis albi et vnam fenestrellam etiam lapidis albi dicti magistri Luce fratri sui confessus fuit se habuisse supra portam tondam aut in cruce. Item teneantur fac(ere)

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

uoltum super tota ecclesia et facere capitellum prout est 5. illud pre(dicte) ecclesie Sancti Michaelis, et in dicta ecclesia 1462., 3. III. – U Šibeniku. Klesar Ivan Hreljić obvezuje se facere altare magnum videlicet pedem altaris solum modo et gvardijanu samostana Sv. Marije u Vranduku da će ići s coperire dictam ecclesiam planchis et facere campanile prout njim u Bosnu i ondje raditi za crkvu i samostan tri mjeseca. est illud antedicte ecclesie Sancti Michaelis et facere cartam (in margine:) Conuentio laborationis magistri Iohannis per totum, videlicet ab intus et extra dictam ecclesiam. Hrelits. Quod hedifitium esse debeat bonum et sufficientum ad Die proximo suprascripto. Actum Sibenici in apoteca mandamentum cuiuslibet boni magistri. Quod laborerium ser Iacobi quondam Nicolai, coram eodem ser Iacobo dicti magistri promiserunt et debeant perficere et complere examinatore comunis, presentibus ser Gregorio Chermsits per totum mensem septembris proxime futurum, saluo et Martino Gernarits et aliis testibus ad hec uocatis et planchis (con – prekriženo) coperire non teneantur pro rogatis. Ibique magister Iohannes Hrelits lapicida de presenti nisi abmodo per totum mensem aprilis de 1460. Sibenico conuenit ac promisit laborare et facere artem Et quod teneantur omnibus eorum expensis facere pontos, lapicidarie domino fratri Stephano ordinis minoris de et preparare lignamina pro uolto ipsius ecclesie. Et dicti obseruantia, guardiano ecclesie Sancte Marie de castro villici teneantur dare dictis magistris calcinam ibidem ad Vranduch de Bosna in Brodi, presenti et pro dicta ecclesia locum, et ibidem ad locum dare pro volto fiendo tuffos et suo monasterio stipulanti et conducenti, usque tres VIIc videlicet 700. Item dicti villici teneantur dare ibidem menses proxime futuros cras eundo cum ipso guardiano ad locum dictis magistris plancas pro coperta dicte ecclesie. que menses intelligantur esse quolibet dierum triginta Item dicti teneantur dare dictis magistris aquam ibidem pro duorum quibus laboratur silicet in quibus potuerit impastando calcinam. Item dare teneantur dictis magistris laborari, sed alii dies festi et in quibus propter tempus non omnes dicti villici conducere omnes lapides quos dicti magistri potuerit laborari non computentur seu connumerantur in ex petrara excerpabunt et ponere ibidem ad locum. Et dicti dictis mensibus. Item a die quo ierit ipse magister Iohannes villici conducere teneantur omnia lignamina necessaria que Sibenicho sursum ad Bosnam debeant sibi connumerari dicti magistri conducent ad portum Rogosnice uel caput dies itinerarii in computum dictorum mensium exceptis ceste ad locum ipsius ecclesie ac etiam omnia ferramenta, et diebus festiuis tantum. Similiter quando uoluerit reuerti de res ipsorum magistrorum conducere et post complementum dicto loco de Bosna Sibenichum die sui itinerarii exceptis dicti laborerii conducere siue ponere dictas suas res ad festiuis ut supra connumerentur in computum dictorum marinam locorum predictorum. Et quod dicti villici non mensium et cetera. Qui magister Iohannes habere debeat sint obligati aliquod dare dictis magistris nec etiam nulli alie a dicto monasterio seu a dicto domino guardiano ducatos augarie nisi uti superius continetur. Qui villici promiserunt quinque auri cum dimidio ducati pro singulo mense et se daturos dictis magistris pro eorum labore et mercede libras expensas comestionis seu victus. Et ibidem presens ser ducentas denariorum paruorum hoc modo videlicet: libras Dominicus Didomerouits confessus fuit se habere in quinquaginta ad festum Ascensionis Domini Nostri Iesu depositum a dicto domino guardiano tresdecim ducatos Christi proxime futurum, libras quinquaginta abmodo per auri pro cautella et securitate ipsius magistri Iohannis totum mensem iunii proxime futurum. Et residuum quod sibi obligatos et semper dandos aut cui commisserit est libras centum per totum mensem septembris abmodo completo suo tempore et cetera, de quibus ducatis XIII ipse proxime futurum. Item quod dicti magistri non teneantur magister Iohannes ibidem manualiter habuit a dicto ser facere baptisterium in dicta ecclesia prout est in ecclesia Dominico ducatos sex auri et in auro. Item casu quo ipse Sancti Michaelis. Et ser Dominicus quondam ser Laurencii magister Iohannes fuert infirmus aut decederet ante quam fideiussit pro suprascriptis villicis et facere dictis magistris compleuerit suum tempus deputatum, teneatur restituere solutionem in illis terminis prout superius notatum est. Que mercedem acceptam seu accipiendam dicto monasterio non omnia et singula suprascripta dicte partes vicisim solemnibus complente ipso magistro suum tempus et cetera. Que omnia stipulatis hinc inde interuenientes promiserunt attendere et ac singula suprascripta dicte partes per se et suos heredes obseruare sub pena quarti pluris et sub obligatione omnium ac successores ad inuicem solemniter promiserunt firma et suorum bonorum presentium et futurorum. Et reffectione rata habere, tenere, attendere et obseruare, sub pena quarti omnium damnorum et expensarum ac interesse litis et et reffectione omnium damnorum et expensarum interesse extra. Et pena soluta uel non tamen suprascriptis firmis quod que (?) vna pars occasione alterius contra predicta manentibus. uenientis habuerit uel sustinuerit in iudicio seu extra et (DAZd, ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F c, fol. 3-3’) pena soluta uel non rata sint suprascripta. (K. Stošić, Sela Šibenskoga kotara, Šibenik, 1941., 260. – s (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Elia Banuarich, F pogrešnim datumom 13. VI.) 13/b, fol. 23’-24)

(V. Molè, Urkunden und Regesten zur Geschichte der conuenerunt videlicet quod dictus ser Petrus assecurauit dalmatinischen Kunst aus dem Notariatsarchiv von et promisit conserure indemnum dictum magistrum Sebenico, Jahrbuch des Kunsthistorischen Institutes der k. Iohannem ab omni damno, expensis et interesse ad que in k. Zentral-Kommission für Denkmalpflege, Bd. VI, Wien, futuris compelleretur a dicta sua comunitate uel ab aliquo 1912., nr. 27.) alio nomine dicte comunitatis, et ipse magister Iohannes econuerso promisit et se obligauit conducturum ad dictum 6. portum Firmi usque totum mensem augusti proxime 1469., 23. X. – U Šibeniku. Klesar Ivan Hreljić obvezuje futurum totam illam quantitatem lapidum alborum se da će do kolovoza iduće godine isporučiti preostali quos restat portare et conducere secundum preallegatam kamen za gradnju crkve Sv. Marije u Fermu, kao što se conuentionem quam fecerat cum dicto ser Georgio. Et pro već ranije bio obvezao. Klesar Radmil pok. Ratka jamči. talibus seruandis per dictum magistrum Iohannem ipsius Die antescripto. partibus magister Ratmillus quondam Ratci lapicida et (in margine:) Conuentio ser Petri de Firmo cum habitator Sibenici pro ipso magistro Iohanne se constituit magistro Iohanne Hreglich. fideiussorem dicto ser Petro ut supra stipulanti, et uoluerunt Actum Sibenici in cancellaria comunis, presentibus tum dictus principalis (?) contra dictum fideiussorem ser Georgio Lignicich examinatore, Luca Antonii et si non seruauerint que dicta sunt (?) conuentum posse Marco Radofcich de Sibenico testibus rogatis. Ibique cum in quocunque loco aliqua lege aut consuetudine non magister Iohannes Hreglich lapicida de Sibenico esset obstante inuicem, promittentes (?) omnia et singula obligatus conducere ad portum ciuitatis Firmi certam firma et rata habere et obseruare, sub pena librarum (?) quantitatem lapidum alborum pro fabrica templi Sancte centum paruorum suprascriptis tamen firmis manentibus, Marie de Nuntiata (!) vti conuenisse confitebatur cum ser sub obligatione omnium suorum bonorum presentium et Georgio de Vagni de Firmo conuenientis nomine dicte sue futurorum. comunitatis et vti constat computo manu dicti ser Georgii (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus Vitale, F15/IIIg3, fol. quare non conduxerat omnes dictos lapides in terminum 122’) sue conuentionis, ser Petrus Iacobi Nicolai ciuis Firmanus (C. Fisković, Nekoliko naših majstora i spomenika u nomine sue comunitatis Firmi pro qua promisit de rato ex Ankonitanskim Markama, Zbornik za likovne umetnosti, Ia parte et dictus magister Iohannes ex altera de integro ita 15, Novi Sad, 1979., 319)

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

Bilješke

1 Igor Fisković navodi gotovo dvije stotine imena majstora i FISKOVIĆ, Nekoliko dokumenata o našim starim majstorima, njihovih pomoćnika (IGOR FISKOVIĆ, Neki vidovi umjetničkog Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku, LII, Split, 1950., djelovanja Jurja Dalmatinca u Šibeniku i Splitu, Radovi Zavoda 196-197, 213-215; CVITO FISKOVIĆ, Zadarski sredovječni JAZU u Zadru, 27–28, Zadar, 1981.). majstori, Split, 1959., 21, 26, 37, 47-50, 102-103; MIROSLAV 2 Opširnije o Ivanu Pribislavljiću vidi u: VOJESLAV MOLÈ, MONTANI (bilj. 2), 32, 45, 71-72; PAVUŠA VEŽIĆ, Crkva Urkunden und Regesten zur Geschichte der dalmatinischen svete Marije Velike u Zadru, Diadora, 8, Zadar, 1975., 124-125, Kunst aus dem Notariatsarchiv von Sebenico, Jahrbuch des 136-138; IVO PETRICIOLI, Juraj Dalmatinac i Zadar, Radovi Kunsthistorischen Institutes der k. k. Zentral-Kommission für Instituta za povijest umjetnosti, 3-6, Zagreb, 1979.-82., 189; IGOR Denkmalpflege, Bd. VI, Wien, 1912., 148; DAGOBERT FREY – FISKOVIĆ (bilj. 1), 128, 154, 155, 164, 169, 170, 171-172; IGOR VOJESLAV MOLÈ, Der Dom von Sebenico und sein Baumeister FISKOVIĆ (bilj. 2; 1979.-82.), 130; TOMISLAV RAUKAR – IVO Giorgio Orsini, Jahrbuch des Kunsthistorischen Institutes der k. PETRICIOLI – FRANJO ŠVELEC – ŠIME PERIČIĆ, Zadar pod k. Zentral-Kommission für Denkmalpflege, Bd. VII, Heft I-IV, mletačkom upravom, Zadar, 1987., 147; EMIL HILJE, Marko Wien, 1913., 24, 29, 34, 97, 134, 137, 139-140, 155, 156-157, Andrijić u Pagu, Prilozi povijesti umjetnosti u Dalmaciji, 28, 158; ALESSANDRO DUDAN, La Dalmazia nell’Arte Italiana Split, 1989., 115; IGOR FISKOVIĆ (bilj. 2; 1997.), 173; EMIL - Venti Secoli di Civiltà, Volume II: Dal 1450 ai Nostri Giorni, HILJE (bilj. 2), 100-101; MILAN PELC (bilj. 2), 203, 222, 339; Milano, 1922., 229, 242, 260, 263, 264, 311, 325-326; PETAR EMIL HILJE – NIKOLA JAKŠIĆ, Umjetnička baština zadarske KOLENDIĆ, Stube na crkvi Sv. Ivana u Šibeniku, Starinar SANU, nadbiskupije - Kiparstvo, I, Zadar, 2008., 253-256; MILAN PELC, III/1, Beograd, 1923., 66-68, 72, 73, 77, 80-91, 94; KRSTO Renesansa, u: Hrvatska umjetnost - Povijest i spomenici (ur. Milan STOŠIĆ, Galerija uglednih Šibenčana, Šibenik, 1936., 70; CVITO Pelc), Zagreb, 2010., 218. FISKOVIĆ, Bilješke o paškim spomenicima, Ljetopis JAZU, 57, 4 Na množinu nepoznatih i nekorištenih podataka o majstorima Zagreb, 1953., 60, 62; CVITO FISKOVIĆ, Juraj Dalmatinac, iz kruga Jurja Dalmatinca upozorio sam u izlaganju na Danima Zagreb, 1963., 24, 31; MIROSLAV MONTANI, Juraj Dalmatinac Cvita Fiskovića u Hvaru 15. listopada 2011. godine. i njegov krug, Zagreb, 1967, 26-29, 46-47; IGOR FISKOVIĆ (bilj. 5 VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 153-154; DAGOBERT FREY – 1), 118, 122, 127, 128, 133, 155, 163, 165, 171, 172-173; IGOR VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 148, nr. 75.; PETAR KOLENDIĆ FISKOVIĆ, Utjecaji i odrazi Jurja Dalmatinca u Šibeniku, Radovi (bilj. 2), 80; KRSTO STOŠIĆ, Sela šibenskoga kotara, Šibenik, Instituta za povijest umjetnosti, 3-6, Zagreb, 1979-82., 117-118, 1941., 260; CVITO FISKOVIĆ (bilj. 2; 1953.), 62; CVITO 121-122, 127-130; RADOVAN IVANČEVIĆ, Reinterpretacija FISKOVIĆ, Dubrovački i primorski graditelji XIII-XVI stoljeća Zborne crkve u Pagu, Peristil, 25, Zagreb, 1982., 72-74, 78; IGOR u Srbiji, Bosni i Hercegovini, Peristil, 5, Zagreb, 1962., 40; FISKOVIĆ, Juraj Dalmatinac u Anconi, Peristil, 27-28, Zagreb, CVITO FISKOVIĆ, Dalmatinski majstori u srednjovjekovnoj 1984.-85., 95, 103, 106, 110-112; IGOR FISKOVIĆ, Renesansno Bosni i Hercegovini, Radovi sa simpozijuma „Srednjovjekovna kiparstvo, u: Tisuću godina hrvatskog kiparstva (ur. Igor Fisković), Bosna i evropska kultura”, Zenica, 1973., 158; METOD HRG – Zagreb, 1997., 173; EMIL HILJE, Spomenici srednjovjekovnoga JOSIP KOLANOVIĆ, Nova građa o Jurju Dalmatincu, Arhivski graditeljstva na Pagu, Zadar, 1999., 109-114; MILAN PELC, vjesnik, XVII-XVIII, Zagreb, 1974.-75., 12; CVITO FISKOVIĆ, Povijest umjetnosti u Hrvatskoj - Renesansa, Zagreb, 2007., 97-98, Nekoliko naših majstora i spomenika u Ankonitanskim 235, 333, 339-340; DIJANA VUKIČEVIĆ-SAMARŽIJA, Gotika, Markama, Zbornik za likovne umetnosti, 15, Novi Sad, 1979., u: Hrvatska umjetnost - Povijest i spomenici (ur. Milan Pelc), 318-319; PAVAO ANĐELIĆ, Umjetnički krug Jurja Dalmatinca Zagreb, 2010., 140. i Bosna, Radovi Instituta za povijest umjetnosti, 3-6, Zagreb, 3 Za razliku od Ivana Pribislavljića, čija su djela prepoznata i 1979.-82., 206. valorizirana, djelatnost i opus Petra Berčića tek se počinje jasnije 6 Kada su prije stotinu godina Dagobert Frey i Vojeslav Molè razaznavati, no znatna količina dokumenata koji ocrtavaju njegov objavili dokument vezan uz gradnju paških zidina (DAGOBERT životni put i djelatnost još nije publicirana. Opširnije o Berčiću FREY – VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 148, nr. 75.), Ivanovo su ime vidi u: IVAN KUKULJEVIĆ SAKCINSKI, Slovnik umjetnikah dosljedno transkribirali kao „Strelich”. Međutim, u originalnom jugoslavenskih, Sv. I, Zagreb, 1858., 28; VOJESLAV MOLÈ (bilj. dokumentu nedvojbeno piše „Hrelich”, a tek pri poništavanju 2), 151, 153; DAGOBERT FREY – VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), ugovora 1451. godine bilježnik Karotus Vitale piše majstorovo 34, 157, 159; ALESSANDRO DUDAN, La Dalmazia nell’Arte prezime „Crelich” (vidi prilog br. 1). Navodeći ovaj dokument, Italiana - Venti Secoli di Civiltà, Volume I: Dalla preistoria all’Anno Cvito Fisković još je 1953. godine jasno utvrdio da je u pitanju 1450, Milano, 1921., 140, 143-144, 181, bilj. 10, 183, bilj. 19, 184, Ivan Hreljić (CVITO FISKOVIĆ (bilj. 2; 1953.), 62). Ipak, bilj. 22; ALESSANDRO DUDAN (bilj. 2), 262, 263, 317, bilj. unatoč tomu, Miroslav Montani, oslanjajući se na Freya i Molèa, 96; GIUSEPPE PRAGA, Documenti intorno ad Andrea Alessi, ponovno majstora navodi s prezimenom Strelić (MIROSLAV Rassegna marchigiana per le arti figurative, le bellezze naturali, MONTANI, O radovima Jurja Dalmatinca i njegova kruga, la musica, VIII/I-II, Pesaro, 1929.-30., 5(9), 11(15); PETAR Ljetopis JAZU, 70, Zagreb, 1965., 457; MIROSLAV MONTANI KOLENDIĆ (bilj. 2), 84, 87, 88, 93; KRSTO STOŠIĆ (bilj. 2), 8; (bilj. 2), Zagreb, 1967., 44). Ana Deanović pak, oslanjajući se CVITO FISKOVIĆ, Andrija Aleši i ostali majstori u Rabu, Izdanje na Cvitu Fiskovića, majstora navodi kao Ivana Hreljića (ANA Konzervatorskog zavoda za Dalmaciju u Splitu, 5 - Albanski DEANOVIĆ, Juraj Matejev Dalmatinac graditelj utvrda, Radovi umjetnik Andrija Aleši u Splitu i Rabu, Split, 1948., 14; CVITO Instituta za povijest umjetnosti, 3-6, Zagreb, 1979.-82., 106, bilj.

37). Na koncu su različita transkribiranja majstorova prezimena 10 Iako je njihovo prezime u dokumentima zabilježeno na različite dovela i do umnožavanja ličnosti, tako da se u znanstvenoj načine, u identifikaciji pojedinih članova porodice zbog lakšeg literaturi kao zasebni djelatnici spominju Ivan Strelić (IGOR snalaženja koristit ćemo samo varijantu „Hreljić”. Grgur Lukin FISKOVIĆ (bilj. 1), 170), Ivan Kreljić (Isto, 130.) i Ivan Hreljić prvi se put spominje 2. travnja 1468. godine, u oporuci Hreljić (Isto, 157, 160, 161). Ivanov brat Luka navodi se pak svoje majke Margarite (DAZd, ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo s prezimenom Krelić (Isto, 130, 170). Nevenka Božanić Bezić q. Andree, F i, fol. 41’). U većini dokumenata označen je svodi to na dva imena: „Hrelić (i Krelić) Ivan iz Šibenika, 15. st.” kao murarius. Grgur Ivanov Hreljić prvi se put spominje 11. i „Strelić Ivan, 15. st.” (NEVENKA BOŽANIĆ BEZIĆ, Majstori kolovoza 1469. godine kada mu otac, kao iznos dote svoje od IX do XIX stoljeća u Dalmaciji, Split, 1999., 50, 103), a Josip pokojne žene Rose, predaje neki vinograd na Žirju (DAZd, Kolanović kao različite majstore navodi Ivana Hrelića i Ivana ŠNA, Kut. 16/V, Karotus Vitale, F15/IIIg3, fol. 97). Sam Grgur Hreljića (JOSIP KOLANOVIĆ, Šibenik u kasnome srednjem nije naveden kao majstor pa ne znamo je li se uopće bavio vijeku, Zagreb, 1995., 332). Te sam zabune pokušao razriješiti kamenarskom djelatnosti, a u kasnijim je dokumentima, ondje u svojoj knjizi o paškom graditeljstvu (EMIL HILJE (bilj. 2), gdje nije navedeno ime oca, dvojbeno razlikovanje dvojice 123, bilj. 373), no svejedno se pogreška s prezimenom provukla rođaka istoga imena. Šimun Ivanov Hreljić spominje se, koliko i u najnoviju literaturu, čak s varijantom „Streljić” (PREDRAG nam je za sada poznato, tek jednom, 8. prosinca 1477. godine, MARKOVIĆ, Katedrala Sv. Jakova u Šibeniku, - prvih 105 godina, kao stanovnik Paga, gdje se bavio brodogradnjom (DAZd, Zagreb, 2010., 465). S druge strane, budući da je isto ime imao ŠNA, Kut. 18/III, Christoforo q. Andree, F III/d, fol. 125’); Luka i sin jednog od Ivanovih nećaka, došlo je do poistovjećivanja Juranov Hreljić spominje se 30. lipnja, 4. srpnja i 18. studenog majstora koji su nosili isto ime i prezime pa je angažman vezan 1477. godine, a naveden je kao marangonus (DAZd, ŠNA, uz crkvu Sv. Šime u Zadru pripisan starijem majstoru umjesto Kut. 21/I, Gregorius q. Laurentus, F h, fol. 38, 38’, 68). Budući mlađem (vidi bilj. br. 10). da mu se poslije djelatnost dijelom isprepliće s djelatnošću 7 U šibenskoj arhivskoj građi iz 15. stoljeća učestalo se pojavljuju njegova strica, zbog istog imena i prezimena ponekad je podaci o pripadnicima istih obitelji ili porodica koje se bave teško razlučiti na koga se od njih dvojice pojedini dokument kamenarskim zanatima. Najčešće su u pitanju braća iste struke, odnosi; Antun Grgurov Hreljić bio je obućar (cerdon), a prvi ili sin koji nasljeđuje očev zanat, ali i razgranate djelatnosti se put spominje 16. prosinca 1448. godine (DAZd, ŠNA, Kut. čitavih porodica, poput Banjvarića, Goniribića, Radeljića, 11/VI, Antonio Campolongo, F 10/IVa/4, fol. 232); Mihovila Pripkovića (Pribkovića) i Hreljića. Hreljića dao je 4. prosinca 1480. godine njegov otac Luka na osmogodišnji nauk kod poznatog šibenskog kipara i graditelja 8 U okviru ovoga rada nije moguće analizirati sve dostupne Petra Berčića (DAZd, ŠNA, K 21/II, Gregorius q. Laurentus, arhivske vijesti o pojedinim članovima porodice Hreljić pa ćemo F b, fol. 104’). Budući da je Mihovil tada imao osam godina, se osvrnuti samo na one koje su nužne za razumijevanje okvira može se pretpostaviti da je njegov otac Luka Juranov Hreljić, Ivanove djelatnosti. a ne Luka Hreljin i treba ga razlikovati od drugog Mihovila, 9 Ivanov brat Luka prvi se put spominje 7. srpnja 1446. godine, kojeg je njegov brat Grgur Hreljić dao 11. travnja 1483. godine kada ga je njegov brat Grgur Hreljić s otoka Žirja dao na na šestogodišnji nauk kod Andrije Alešija, a koji je tada imao četverogodišnji nauk kod protomajstora klesara Antuna trinaest godina (DAZd, Stari splitski arhiv, Kut. 19, Sv. 36/4, Vlatkovića (Šibenski biskupski arhiv, Sv. 263, Antonio fol. 177’-178; GIUSEPPE PRAGA (bilj. 3), 7(11), 24(28), Campolongo, F 2, fol. 137’-138). Kasnije se razmjerno često doc. 61). No dvojicu rođaka istoga imena i prezimena, koji spominje u arhivskoj građi. Premda je u većini dokumenata, pripadaju istoj generaciji i obojica su školovani kod istaknutih naveden kao lapicida, dosta često je označen kao murarius pa pripadnika najužeg kruga Jurja Dalmatinca, iznimno je teško bi se moglo pretpostaviti da je prilikom udruživanja braće razlučiti u arhivskoj građi pa za sada ne možemo pouzdano Luka bio više orijentiran na gradnju i zidanje, a Ivan na obradu utvrditi koji je od njih dvojice bio 22. travnja 1499. godine i klesanje kamena. Međutim, treba imati na umu da ukupna angažiran u nabavi kamena za gradnju Nove crkve u Šibeniku Lukina djelatnost nije bila ništa manje razvijena i razgranata (DAZd, ŠNA, Kut. 23/II, Martin Campellis, Sv. 26/IIIc, fol. od Ivanove – spominje se u stotinjak dokumenata, od čega se 90’-91; JOSIP ĆUZELA, Dvorana bratovštine Santa Maria pet odnosi na kamenarsku djelatnost. Temeljem oskudnih Valverde i Nova crkva u Šibeniku, Prilozi povijesti umjetnosti u podataka kojima raspolažemo o dvojici starije braće, Grguru i Dalmaciji, 36, Split, 1996., 99; RADOVAN IVANČEVIĆ, Nova Jurju (Juranu), može se zaključiti da se nisu bavili kamenarskom crkva u Šibeniku (1502). Posljednje djelo Nikole Firentinca, djelatnošću, već su ostali na Žirju posvetivši se zemljoposjedu, Peristil, 40, Zagreb, 1997., 70, bilj. 19); Ivan Grgurov Hreljić trgovini i pomorstvu. Peti brat Toma, po svemu sudeći, umro je je, kao i njegov stariji brat Antun, bio obućar (cerdon). Prvi rano i bez potomaka pa je njegov dio očinske baštine dodijeljen se put spominje kao svjedok 16. veljače 1460. godine (DAZd, Grguru (26. III. 1434.: Državni arhiv u Zadru – dalje DAZd, ŠNA, Kut. 16/IV, Karotus Vitalis, F 15/IIh, fol. 30), a 15. ožujka Šibenski notarski arhiv – dalje ŠNA, Kut. 8, 9, Bartholomeus 1473. godine je njegov otac Grgur primio dotu za njegovu ženu Arnulfus, Sv. 7/Ib, fol. 44; 27. XI. 1447.: DAZd, ŠNA, Kut. 11/IV, Magdalenu (DAZd, ŠNA, Kut. 18/II, Cristoforo q. Andree, F 11/V, Antonio Campolongo, F 10/III, fol. 236’-237; 7. II. 1461.: e2, fol. 28); za razliku od njega, Ivan Lukin Hreljić je nastavio DAZd, ŠNA, Kut. 16/IV, Karotus Vitale, F 15/IIi, fol. 16; 7. I. obiteljsku tradiciju. On je 25. listopada 1504. godine ugovorio 1473.: DAZd, ŠNA, Kut. 18/II, Cristoforo q. Andree, F e2, fol. isporuku kamena za gradnju zvonika kapele Sv. Šime u Zadru 3). Zahvaljujem kolegi Kristijanu Juranu koji me uputio na dio (DAZd, Zadarski bilježnici, Marcus Antonius de Bassano, B arhivskih podataka o članovima porodice Hreljić. un, F I/2 A, sub die; CVITO FISKOVIĆ, Zadarska renesansna

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

crkva Sv. Marije, Prilozi povijesti umjetnosti u Dalmaciji, 10, Laurentio Pencino de Venetiis habitatori et ciui Sibenici ... suam Split, 1956., 122-124). Cvito Fisković je taj rad ubrojio u terram ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 15, 16/I, Karotus Vitale, F 15/Ic, djelatnost njegova strica (CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5; 1973.), fol. 33); „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelich de Sibenico 158), no on je u to vrijeme bio već odavno mrtav. Tijekom ... ... Ibique magister Laurentius Pencino ... concessit de speciali 1514.-15. godine gradio je Ivan Lukin Hreljić kulu u Betini gratia Marino (!) Sostarich ... terram ...” (Isto, fol. 33’). (DAZd, ŠNA, Kut. 23/VII, Martin Campellis de Gaivanis, Sv. 20 Disman (Dišan) Banjvarić spominje se u znanstvenoj literaturi 26/VIe, fol. 41’-42’; DAZd, Kut. 30/I, Frane i Donat Tranquillo, (IGOR FISKOVIĆ (bilj. 1), 127, 156). Međutim, i o njegovu Svezak za godine 1514-17., fol. 31’; KRSTO STOŠIĆ (bilj. životu i radu postoje brojni neobjavljeni arhivski dokumenti. 5), 221). Zacijelo je u pitanju sin Luke Juranova, a ne Luke Radio je u franjevačkom samostanu na Krapnju, u franjevačkom Hreljina, dakle pripadnik treće generacije, a ujedno i treći samostanu u Šibeniku, na šibenskim utvrdama, javnim i Ivan Hreljić u porodici. Već i ovaj sumarni pregled otkriva privatnim kućama pa zacijelo zaslužuje da se u doglednoj svu složenost identifikacije samih osoba, a još i više djelatnosti budućnosti i njegovoj djelatnosti posveti veća pažnja. pojedinih članova porodice Hreljić, u kojoj su se ista imena 21 Vidi prilog br. 2. ponavljala više puta u okviru triju generacija. 22 „... magistro Iohanne Hrelich lapicida ... testibus ...” (DAZd, ŠNA, 11 „... presentibus ... et Iohanne Chrelglich de Zuri habitator Sibenici Kut, 16/III, Karotus Vitalis, F15/Va2, fol. 77). murario ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 11/VI, Antonio Campolongo, F 10/IVa/4, fol. 234’). 23 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelich lapicida ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F a, fol. 57’). 12 „Instrumentum dotis Radice uxoris Iohanni Hrelich. ... presentibus magistro Laurentio Pincino lapicida ... ... Ibique Iohannes Hrelich 24 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelits ...” (DAZd, ŠNA, lapicida de Sibenico ... fuit contentus et confessus se habuisse et Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Ilija Banjvarić, F 13/a1, fol. 42); „... recepisse in rebus mobillibus per comunes amicos extimatis libras presentibus ... magistro Iohanne Hrelits lapicida ...” (Isto, F 13/a2, centum et triginta paruorum a Vlatcho Benedicouich sutore de fol. 51’); „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelits lapicida ...” Sibenico, specialiter dante et soluente pro dote et nomine dotis (Isto, fol. 55). Radice filie sue et vxoris dicti Iohannis ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 25 „... Ibique magister Iohannes Hrelits nomine et vice Dobre filie 14, Rafael Ferro, F 13/8b, fol. 120). quondam magistri Stefani Spagnica pelliparii ex vna parte et 13 „... Ibique Chrelglia Posnanouich de insula Zuri districtus Martinus quondam Michaelis marinarius ... matrimonium Sibenici Georgium et Iohannem filios suos ibidem presentes inuicem contraxerunt ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, genuflexos et hoc humiliter et reuerenter fieri petentes et volentes Ilija Banjvarić, F 13/a2, fol. 59). a se emancipauit et a sacris sui patris eos penitus relaxauit nec 26 Ivan Obertić (Ubertić) također se učestalo spominje u šibenskoj non a sua manu et paterne nexibus potestatis penitus exemit et arhivskoj građi, ali bez podataka o nekim graditeljskim poslovima. dimisit eosdem ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Iohannes Battista 27 Vidi prilog br. 3; METOD HRG – JOSIP KOLANOVIĆ (bilj. Bonmatheus, F 14b, fol. 20). 5), 12; STJEPAN GUNJAČA, Ispravci i dopune starijoj hrvatskoj 14 „... presentibus magistro Laurentio Pincino lapicida et Iohanne historiji, III, Zagreb, 1975., 141. U pitanju je srednjovjekovna Hrelich lapicida de Sibenico ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Rafael crkva koja je u literaturi nazvana crkvom Sv. Luke u Uzdolju Ferro, F 13/8c, fol. 183’); ovaj dokument je odavno poznat kod Knina, čije je ostatke još u devetnaestom stoljeću istražio (DAGOBERT FREY – VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 147, nr. 72.), Frano Radić (FRANO RADIĆ, Ruševine crkvice Sv. Luke na ali je publiciran u sasvim skromnu izvatku, pri čemu Hreljićeva Uzdolju kod Knina sa pisanom uspomenom hrvatskoga kneza prisutnost nije spomenuta. Mutimira, Starohrvatska prosvjeta, I/2, Knin, 1895., 74-78), a 15 Vukašina Jurjeva Markovića primio je Juraj Dalmatinac na dvadesetih godina 20. stoljeća fra Lujo Marun (LUJO MARUN, sedmogodišnji nauk kao petnaestogodišnjeg dječaka 24. svibnja Ruševine crkve Sv. Luke na Uzdolju kod Knina s pisanom 1459. godine (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Iohannes Battista uspomenom hrv. kneza Mutimira – II. Groblje i crkve, Bonmatheus, F a, fol. 19) pa je vrlo neobično da on već šest Starohrvatska prosvjeta, Nova serija, I/3-4, Zagreb-Knin, 1927., mjeseci kasnije kao samostalan djelatnik sklapa s Jurjem 272-315), koji je tom prigodom objavio i tlocrt (Sl. 5.), u kojem navedeni ugovor. starija faza nije razlučena od dogradnje iz 15. stoljeća. Malo 16 DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Rafael Ferro, F 13/8c, fol. 188’-189.; je neobično da Stjepan Gunjača, koji je poznavao navedeni DAGOBERT FREY – VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 148, nr. 76. – dokument i znao da se odnosi na navodnu crkvu Sv. Luke, s pogrešnim datumom 24. XII. nije intervenirao u smislu ispravljanja spomenutog tlocrta, ali i titulara. Tako se dogodilo da je taj tlocrt poslužio kao osnova 17 Vidi prilog br. 1; DAGOBERT FREY – VOJESLAV MOLÈ za određivanje tipološke pripadnosti građevine (TOMISLAV (bilj. 2), 148, nr. 75.; CVITO FISKOVIĆ (bilj. 2; 1953.), 62; MARASOVIĆ – VLADIMIR GVOZDANOVIĆ – SENA MIROSLAV MONTANI (bilj. 6), 457; MIROSLAV MONTANI SEKULIĆ-GVOZDANOVIĆ – ANDRE MOHOROVIČIĆ, (bilj. 2), 44; ANA DEANOVIĆ (bilj. 6), 106; EMIL HILJE (bilj. Prilozi istraživanju starohrvatske arhitekture, Split, 1978., 2), 123; PREDRAG MARKOVIĆ (bilj. 6), 465. 57), a u takvu je obliku prenesen i u kasnije radove (ŽELJKO 18 „... presentibus magistro Iohanne Hrelich ...” (DAZd, ŠNA, Kut. RAPANIĆ, Predromaničko doba u Dalmaciji, Split, 1987., 13, 14, Rafael Ferro, F 13/8d fol. 60). Tab XXIV, sl. 1; TOMISLAV MARASOVIĆ, Graditeljstvo 19 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelich lapicida ... ... starohrvatskog doba u Dalmaciji, Split, 1994., 70, 73, 105, Martinus Sostarich de villa Orischie ... uendidit ... magistro 166, 180-181). Konačno su tek Vedrana Delonga (VEDRANA

DELONGA, Natpis župana Ivana iz Uzdolja kod Knina, Chilafcich de Slarin ... esse veros debitores ac dare debere ... libras Starohrvatska prosvjeta, III/25, Split, 1998., 8, 11-12) i nonaginta paruorum, et hoc pro modiis nouem olei ...” (DAZd, Ljubomir Gudelj (LJUBOMIR GUDELJ, Ruševine crkve Svetog ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F e, fol. 14’). Ivana u Uzdolju kod Knina, Starohrvatska prosvjeta, III/32, 36 DAZd, ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F e, fol. 78’. Ovaj Split, 2005., 55, 56-57, 69-71) razriješili sve zabune i jasno je ugovor davno objavio Petar Kolendić u svom opsežnom ukazali na dijelove crkve koji potječu iz 15. stoljeća. radu posvećenom djelatnosti Ivana Pribislavljića (PETAR 28 „... Ibique magister Iohannes Hrelich lapicida de Sibenico nomine KOLENDIĆ (bilj. 2), 66, bilj. 2). Budući da je navedeno stubište omnium filiorum eius ... ex una parte ... ... bonorum quondam sačuvano, reljef s prikazom Sv. Ivana i bratima na nadvratniku Cathe matris dicti Michaelis (Vlatchouich sartore – op.) et Rade vrata poslužio je i kao polazna osnova za identifikaciju likovnih uxoris predicti magistri Iohannis ...” (DAZd, ŠNA, K 16/III, odlika skulptorskih djela Ivana Pribislavljića, temeljem čega su Karotus Vitale, F 15/Va3, fol. 119). mu pripisani i neki drugi radovi (vidi bilj. br. 2). 29 „Compromissum inter magistrum Iohannem Hrelits et suum 37 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelich murario ...” (DAZd, fratrem (magistrum - prekriženo) Lucam lapicidam ... ... Ibique ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F d, fol. 5’). magister Iohannes Hrelits ex vna parte et magister Lucas lapicida 38 „... presentibus ... et magistro Iohanne Chrelich murario ...” de Sibenico ac frater eiusdem Iohannis parte ex altera de lite et (DAZd, ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F d, fol. 16’). controuersia que inter eos et vertitur occasione diuisionis eorum 39 „... Ibique Iohannes Lourinçits piscator de Sibenico fuit bonorum fraternalium comunium inter eos et occasione dotium contentus et confessus se omni exceptioni renuntians dare debere vxorum eorumdem (?) ... compromiserunt in ser Simonem Difnits libras XXIII, soldos tresdecim denariorum paruorum magistro et ser Georgium Ligniçits ... in arbitros arbitratores amicabiles Iohanni Hrelits lapicide de Sibenico pro affictu cuiusdam barce compositores iudices compromisarios ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, quam tenuit ipse Lourinçits, quas L 23 (ipse - prekriženo) et 17/II, 17/III, Ilija Banjvarić, F 13/a2, fol. 89’-90). soldos XIII ipse Iohannes soluere promisit dicto magistro 30 Vidi prilog br. 4; K. STOŠIĆ (bilj. 5), 260. Iohanni Hrelits presenti ... in his duobus terminis ... medietatem 31 „... Ibique ser Simon Gliubich nobilis Sibenici ex Ia parte et usque ad festum Sancti Georgii de mense aprilis proxime futuri magister Iohannes Hrelich lapicida de Sibenico suo nomine et et alteram usque ad festum Sancti Stephani de mense augusti nomine fratrum suorum pro quibus promisit de rato ex altera proxime futuri ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Elia parte ad talem conuentionem peruenerunt, videlicet quod Banuarich, F 13/b, fol. 23). dictus ser Simon concessit et promisit dicto magistri Iohanni ... 40 Vidi prilog br. 5; VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 153-154; CVITO quod adherere possit cum suo edificio cuidam muro nouo facto FISKOVIĆ (bilj. 5; 1962.), 40; PAVAO ANĐELIĆ, Ruševine per ipsum ser Simonem in contracta Sancti Grisogoni ... ... srednjovjekovne crkve u Varošišću kod Vranduka, Radovi sa conditione tamen quod dictus magister Iohannes dictis nominibus simpozijuma „Srednjovjekovna Bosna i evropska kultura”, Zenica, teneatur ruinare murum ueterem qui est inter idem edificium 1973., 449; CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5; 1973.), 158; PAVAO suum et edificium ipsius ser Simonis contiguum dicto muro nouo ANĐELIĆ (bilj. 5), 206. quare fabricari fecit predictus ser Simon, et teneatur omnibus 41 „... Ibique magister Martinus Vericule capsellarius de Sibenico, suis expensis fabricare et fabricari facere de nouo tantum muri tanquam exactor seu procurator domini Michaelis Ostricits quantum est murus nouus ipsius ser Simonis ...” (DAZd, ŠNA, canonici Sibenicensis cognati sui ut asseruit, fuit contentus et Kut. 16/IV, Karotus Vitalis, F 15/IIg, fol. 26’-27). confessus ... se habuisse et recepisse a magistro Iohanne Hrelits 32 Juraj Radeljić često se spominje u šibenskoj arhivskoj građi, kao lapicida de Sibenico, comissario quondam Stephani Spagniça vrlo aktivan graditelj, a i njegov je brat Matej također bio dosta pelliparii de Sibenico soceri sui, libras viginti denariorum zaposlen graditelj. Njihov brat Luka bio je graditelj brodova paruorum, et hoc pro legato a dicto quondam Stephano relicto (marangonus nauigiorum), a četvrti brat Mihovil ugledan ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Ellia Banuarich, F b, šibenski građanin i poduzetnik (vidi bilj. br. 22). Njihovo se fol. 24). prezime u građi javlja u oblicima koji sugeriraju mogući izgovor 42 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hreglich lapicida ...” Radeljić, ali i Radelić. (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus Vitale, F 15/IIIc2, fol. 66). 33 „... presentibus ... magistro Iohanne Hrelich lapicida ... ... Ibique 43 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hreglich ...” (DAZd, ŠNA, presentis (?) magistri Georgii Radeglich marangoni de Sibenico Kut. 16/V, Karotus Vitale, F 15/IIIc2, fol. 66’). secundum promisionem factum per ipsum magistrum Georgium 44 „... Ibique Michael Tesinouits de Lusci de villa Gradaç de tenutis ... ... procuratoribus monasterii Sancti Saluatoris ... ... circa seu dominio opidi Iesero de Bosna ... fuit contentus et confessus fabricam dicti monasterii ... die 28 mensis ianuarii proxime se dare debere et esse uerum ac certum et legittimum debitorem preteriti ...” (Arhiv HAZU, IV b 42. Acta Sibenicensia s. XV, Andree Radofçits nuper famulo magistri Iohannis Hrelits calig Karotus Vitale, fol. 103); METOD HRG – JOSIP KOLANOVIĆ, (?) lapicide Sibenici libras quinque soldos 4 paruorum et hoc pro Nova građa o Jurju Dalmatincu, Arhivski vjesnik, XVII-XVIII, resto famulationis facte ipsi Michaeli et Dragutino ac Radiuoio Zagreb, 1974.-75., 12. fratri et consaguineo ipsius Michaelis et suis confamiliaribus. In 34 „... presentibus ... et magistro Iohanne Crelich lapicida ...” (DAZd, rationem eius famulatoris ipse Andreas ibi manualiter recepit a ŠNA, Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F c, fol. 25’). dicto Michaele soldos viginti paruorum ultra et preter (?) dictas 35 „... presentibus ... magistro Andrea Butcich lapicida ... ... Ibique libras quinque soldos 4 paruorum, quas dare et soluere promisit Iohannes Hrelich lapicida de Sibenico et Iuan quondam Petri ipsi Andree presenti et stipulanti Sibenici et ubique locorum infra

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

duos annos proxime futuros secundum viatico quo uenerit de quondam Cresoli lapicida de Corçula promittentes de rato pro Bosna ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Ellia Banuarich, magistro Blasio Dianiseuits lapicida Sibenici nunc habitatori F 13/e, fol. 173’). Venetiarum ... ... vinearum dicti Blasii ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 45 „... Ibique Radoslauus Gorobaych marinarius ... dare debere ser 17/I, 17/II, 17/III, Ellia Banuarich, F 13/h, fol. 19’). Nicolao Draganich ... libras vndecim ... ... pro quo Radoslauo 54 „... Ibique magister Iohannes Hrelich murario ... uendidit ... suam magister Georgius Radelich marangonus et magister Iohannes vineam ... in Campo inferiori in Ruyane ...” (DAZd, ŠNA, Kut. Chrelich lapicida ... constituerunt se fideiusores ...” (DAZd, ŠNA, 18/I, Cristoforo q. Andree, F g, fol. 37). Kut. 19, F B/I, Antonio de Martinis, fol. 47). 55 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelich ...” (DAZd, ŠNA, 46 „... Ibique magister Matheus quondam Iohannis de Çrigna Kut. 18/I, Cristoforo q. Andree, F g, fol. 37’); „... presentibus marangonus habitator Venetiarum procurator ... Elene sue magistro Iohanne Hrelich murario ...” (Isto, fol. 40’). coniugis et Rosse filie quondam Stefani Spagniça ... uendidit 56 „... Ibique magister Iohannes Hrelich de Sibenico ... constituit magistro Iohanni Hrelits lapicide ... medietatem vnius vinee ... in ... procuratorem ... ser Dominicum quondam ser Laurentii ... Campo inferiori in Pusta bahtha ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/ specialiter et expressse in causa quam habet cum magistro Georgio II, 17/III, Ellia Banuarich, F 13/g, fol. 137). Radelich ... differentiam detentionis (?) sui barcosii ...” (DAZd, 47 U pitanju je još jedan majstor iz kruga Jurja Dalmatinca, koji je ŠNA, Kut. 18/I, Christoforo q. Andree, F h, fol. 2’). pod njegovom upravom radio na šibenskoj katedrali, a kasnije 57 „... Ibique Andreas Radofcich ad presens homo a remo in galea zajedno s Petrom Berčićem tri godine radio u Pagu (DAGOBERT magnifici domini Iacobi Venerio ... olim discipulus magistri FREY – VOJESLAV MOLÈ (bilj. 2), 157-158, nr. 112., 114.; Iohannis Crelich de Sibenico fuit contentus et confessus habuisse CVITO FISKOVIĆ (bilj. 2; 1953.), 65; IGOR FISKOVIĆ (bilj. et recepisse a dicto magistro Iohanne suo magistro pro resto 1), 155, 156, 163, 170; EMIL HILJE (bilj. 2), 100-101, bilj. 311). et completa solutione totius tempus quo stetit cum dicto suo I o njegovu životu i djelatnosti postoje brojni još neobjavljeni magistro libris octo soldos 4 paruorum ...” (DAZd, ŠNA, Kut. arhivski podaci. 18/I, Cristoforo q. Andree, F h, fol. 45). Zanimljivo je da je 48 „... Ibique magister Iohannes Hrelits lapicida et nauta Sibenici ... Andrija u dokumentu od 19. studenog 1464. godine naveden fecit ... suum ... procuratorem ... magistrum Matheum quondam kao sluga (vidi bilj. br. 44), dočim je ovdje jasno definiran kao Iohannis de Çrigna marangonum habitatorem Venetiarum bivši učenik. affinem suum ibi presentem ... specialiter ad petendum, 58 U pitanju je treći brat iz porodice Radeljić (Radelić). Međutim, exigendum et recipiendum libras quinquaginta vnam paruorum on nije bio graditelj, već se bavio poduzetništvom (vidi bilj. br. uel circa damnaque et interesse ab Andrea (prazno) de Ragusio 32). Očito je Hreljić, koji je već imao veza s njegovom braćom, et a magistro Matcho Stoislaui lapicida Sibenici nunc ut ušao s Mihovilom Radeljićem u nekakvu poslovnu udrugu. asseritur Taruisii commorantibus uel alibi uel a ser Francisco 59 „... Ibique Iohannes Hrelich de Sibenico confessus fuit se teneri procuratore dicti magistri Iohannis ut dicitur (?) contineri publico et dare debere ... ser Georgio Iuetich ... ducatos quinquginta instrumento scripto manu ser Bonici quondam ser Christofori auri Venetos, et hoc pro parte tangento dicto Iohanni de ducaos notarii Taruisiensis et cetera, et de receptis perpetuam finem et centum, quos ducatos idem Iohannes cum ser Michaele Radelich quietationem faciendum, et hoc in rationem librarum triginta in eorum societate habuerunt ... a dicto ser Georgio ...” (DAZd, paruourum precii certe vinee a dicto magistro Matheo dico ŠNA, Kut. 18/I, Christoforo q. Andree, F h, fol. 46’). Izgleda da Iohanni agnato suo hodie uendite ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/ je posao bio ugovoren još 28. siječnja 1467. godine (vidi bilj. II, 17/III, Ellia Banuarich, F 13/g, fol. 137-137’). br. 63), ali iz nekog razloga nije bio obavljen. Razmjerno velika 49 „... Ibique magister Matheus quondam Iohannis de Çrigna suma upućuje i na dosta ozbiljan posao. marangonus habitator Venetiarum assertus procurator Rosse 60 „... Ibique ser Marinus et ser Michael Grisanich siue Iuditich sue cognate ... fuit contentus et confessus se habuisse et recepisse fratres et socii apothece ... procuratorem fecerunt ... specialiter ad a magistro Iohanne Hrelits lapicida ... libras viginti quatuor ...” comparandum ... et conueneri faciendum magistrum Iohannem (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Ellia Banuarich, F 13/g, Hreglich lapicidam de Sibenico et ab eo petendum de illiusque fol. 139). manibus extrahi et accipi faciendum quoddam barchosium 50 Nekadašnji suradnik braće Hreljić, koji je s njima radio na crkvi ipsorum constituentium ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus Sv. Spasa (vidi bilj. br. 20 i prilog br. 2). Vitale, F15/IIIf1, fol. 20). 51 Matej je bio brat već spominjanog Jurja Radeljića (vidi bilj. br. 32). 61 „... Ibique Gregorius Hreglich de insula Zuri suo nomine et nomine 52 „... testium productum per magistrum Matheum Radeglich magistri Iohannis fratris eius pro quo promisit de rati habitione et oretenus examinator terminatum fuit quod magister Lucas ex una parte, et magister Lucas Hreglich lapicida frater eius suo Hrelich lapicida tanquam fideiussor magistri Dismani Banguarich nomine ex altera parte ... ad diuisionem eiusdem domus ... in lapicide dare debeat idem magistro Matheo tres barchosios contracta Sancti Grisogoni ... ... elegerunt in partitores et diuisores lapidum ad insulam videlicet tot lapides quot portare (potuerunt predicte domus magistrum Matheum Radeglich marangonum et - prekriženo) potuerit barchosium Iohannis Hreglich in tribus magistrum Antonium Ostricich prothum murariorum ...” (DAZd, vicibus.” (DAZd, ŠNA, Kut. 16/III, Karotus Vitale, F 15/Ve, fol, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus Vitale, F15/IIIg2, fol. 89). 222’); CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5, 1979.), 319, bilj. 14. 62 „... antescripti magister Matheus Radeglich et magister Antonius 53 „... presentibus ... et magistro Iohanne Hrelits lapicida ... ... Ostricich partitores ut supra electi ... diuisionem fecisse de dicta Ibique Georgius Dianiseuits piscator Sibenici et magister Marinus domo ... ... (in margine:) ... Ibique magister Iohannes Hreglich

lapicida de Sibenico probauit ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus građi. Hromčić je poslije postao protomajstor marangona, a Vitale, F15/IIIg2, fol. 89’). Spauleta protomajstor zidara. 63 „... Ibique cum ser Michael Radeglich et magister Iohannes 69 Još jedan od istaknutijih šibenskih klesara. Surađivao je s Hreglich lapicida de Sibenico erant in partem et insolidum Ivanovim bratom Lukom Hreljićem (DAZd, ŠNA, K 16/V, obligati ser Georgio Iuetich ciui Sibenici in ducatos centum auri Karotus Vitale, F 15/IIIf1, fol. 42’), a bio je dosta povezan s vti constat instrumento manu quondam ser Elie Banguarich kiparom Petrom Berčićem, kojem je na koncu bio i izvršitelj notarii in 1467, die 28 ianuarii, idem ser Georgius confessus oporuke (DAZd, ŠNA, Kut. 18/IV, Cristoforo q. Andree, F IVa, se habuisse et recepisse a dicto ser Michaele, soluente nomine fol. 96’). dicti magistri Iohannis, ducatos quinquaginta auri in ratione et 70 „... Ibique magister Martinus Paflinouich murarius ... constituit ... pro parte dicti sui debiti ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus procuratorem ... magistrum Georgium Radelich marangonum ... ... Vitale, F15/IIIg2, fol. 94). specialiter et expresse ad petendum, exigendum et recuperandum a 64 „... Ibique pro libris centum triginta sex paruorum quas magister magistro Iohanne Hrelich lapicide libras 43 paruorum quas dictus Iohannes Hreglich lapicida ... habuisse nomine dotis quondam constitutus ut asserebat se soluisse nomine ipsius Iohanne ser Michaeli Radize eius vxoris, ipse magister Iohannes ... dedit et tradidit Gerxanich pro certa plezaria per ipso Iohanne dicto ser Michaeli facta insolutum Gregorio filio suo ... legitime etatis ... vnam vineam ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 18/II, Christoforo q. Andree, F e2, fol. 21’). positam in insula Zuri ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 16/V, Karotus 71 „... Ibique magister Iohannes Chrelich murarius ciuis Sibenici ... Vitale, F15/IIIg2, fol. 97). vendidit ... ser Iurano Chrelich de insula Xuri ciui Sibenici fratri 65 Vidi prilog br. 6; CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5, 1979.), 319. suo ... vnum suum locum vacuum positum Sibenici ... que locus Spomenuti Radmil pok. Ratka je poznati šibenski klesar i fuit quondam magistri Stephani Spagnice peeliparii ...” (DAZd, graditelj Radmil Ratković iz Hvara, nekadašnji učenik, a kasnije ŠNA, Kut. 21/Ia, Gregorio q. Lorenzo, Sv. d, fol. 20). i suradnik Jurja Dalmatinca. Njegovo najpoznatije djelo je kapela 72 „... magister Simon filius quondam magistri Iohannis Hrelich porodice Mišulić u crkvi benediktinki u Pagu, koju je izradio po habitator Pagi, pro faciendo vnam barcam ...” (DAZd, ŠNA, Kut. Jurjevu projektu (vidi u: CVITO FISKOVIĆ (bilj. 2; 1953.), 37- 18/III, Christoforo q. Andree, F III/d, fol. 125’). Ivan se nakon 42; PAVUŠA VEŽIĆ, Kapela Sv. Nikole Jurja Dalmatinca u crkvi smrti spominje i 16. listopada 1478. godine (DAZd, ŠNA, Kut. Sv. Margarite, Pag, Peristil, 38, Zagreb, 1995., 37-42). Hreljićeva 11/III, Antonio Campolongo, F 10/VIk, fol. 205), a 30. kolovoza tako bliska veza s Ratkovićem možda je posljedica zajedničkog 1484. godine spominje se njegov sin Grgur (DAZd, ŠNA, Kut. ili istovremenog rada u Pagu. I za Ratkovića, kao i za većinu 21/II, Gregorio q. Lorenzo, F f, fol. 74). majstora iz Jurjeva kruga, postoje još brojni neobjavljeni 73 Vidi EMIL HILJE (bilj. 2), 123, 125. arhivski podaci. Dio građe koji se odnosi na njegovu djelatnost vezanu uz rad na stambenim zgradama namjeravam objaviti u 74 EMIL HILJE (bilj. 2), 124, 125. Zborniku Nade Grujić. 75 Opširnije o arheološkim istraživanjima i ostacima crkve Sv. 66 „... Ibique ser Michael Radelich ciuis Sibenici ex vna parte et Ivana vidi u: LJUBOMIR GUDELJ (bilj. 27). magister Iohannes Hrelich lapicida de Sibenico parte ex altera 76 O arheološkom zahvatu i njegovim rezultatima detaljno je habentes inter se certas differencias occasione expensarum izvijestio Pavao Anđelić (PAVAO ANĐELIĆ (bilj. 40), 440-444) certarum factarum per dictum ser Michaelem in eundo querendo pa nema potrebe to ovdje ponavljati. ipsum Iohannem occasione ducatos centum auri et cetera et in 77 Sličan primjer angažmana graditelja na vremenski rok, a ne za aliis expensis predicte occasionis se compromiserunt de iure et određene definirane poslove, nalazimo u ugovorima između de facto in nobiles viros ser Gieorgium (!) Lignicich et in ser predstavnika franjevačkog samostana Sv. Križa na Krapnju i Nicolaum Petreuich ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 18/II, Christoforo q. pojedinih šibenskih graditelja. Tako se zidar Disman (Dišan) Andree, F c, fol. 64). Zacijelo je ovaj spor posljedica onoga koji Nikolin Banjvarić 28. lipnja 1441. godine obvezao ići stanovati su njih dvojica kao partneri imali s Jurjem Ivetićem (vidi bilj. s fratrima na Krapnju i ondje raditi godinu dana (DAZd, ŠNA, br. 59 i 63). Kut. 10, 11/1, Antonio Campolongo, F 10/Ib, fol. 46). Slično se 67 „... Ibique Luchas Vuchouich marinarius … constituit … i klesar Marin Pavlović s Korčule, stanovnik Šibenika, obvezao magistrum Radoslauum Dragcich cerdonem … procuratorem 11. srpnja 1451. godine da će godinu dana živjeti i raditi u … specialiter … ad exigendum quocumque dictis constituentes rečenom samostanu (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Rafael Ferro, habere restat a magistro Iohanne Chrelich murario … vigore F 13/8e fol. 74’-75), a 26. veljače 1453. godine produžio je tu vnius cirografi inter eos scripti manu ser Michaelis Lutcich sub obvezu za još jednu godinu (DAZd, ŠNA, Kut. 13, 14, Rafael die VII mensis iunii MCCCCLXXII ...” (DAZd, ŠNA, Kut.21/Ia, Ferro, F 13/8f fol. 148’-149). Gregorio q. Lorenzo, Sv. b, fol. 54’). 78 PAVAO ANĐELIĆ (bilj. 5), 205. 68 „... presentibus ... et magistro Gregorio Hromcich et magistro 79 9. VII. 1452.: „Prima pars est de consentiendo vayvode Paulo Spauleta murario ... ... Ibique magister Iohannes Hrelich Vladissauo Georgium de Sibinicho _____ per XXXIII contra III. / lapicida ... constituit … suum verum et indubitatum procuratorem Secunda est de non consentiendo. (prekriženo)” (Državni arhiv u ... magistrum Radoslauum Dragicich cerdonem ad exigendum, Dubrovniku, Acta Consilii Rogatorum, Kut. 13, fol. 48); CVITO petendum et recuperandum a magistro Georgio Radelich libras FISKOVIĆ, Neobjavljeno djelo Jurja Dalmatinca u Dubrovniku, quinquaginta paruorum vigore vnius sententie arbitrarie ...” Anali Historijskog instituta JAZU u Dubrovniku, I, Dubrovnik, (DAZd, ŠNA, Kut. 18/II, Christoforo q. Andree, F e2, fol. 15). 1952., 145; CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5; 1973.), 153; PAVAO Obojica se navedenih svjedoka dosta često spominju u arhivskoj ANĐELIĆ (bilj. 5), 205.

Emil Hilje: Šibenski graditelj i klesar Ivan Hreljić u svjetlu ahrivske... Ars Adriatica 3/2013. (135-158)

80 CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5; 1962.), 40-41; PAVAO ANĐELIĆ eidem quando primum prefatus inclitus rex mandabit eos dare, (bilj. 5), 205. videlicet donec ipse balistarius probabit dictas balistas in Bosna 81 Nabrajanje pojedinačnih slučajeva odvelo bi nas predaleko coram prefato et si quorum balista in ipsa probatione frangeretur pa upućujem tek na najpoznatiji primjer – slikara Martina quod ipse magister balistarius debeat alium facere equalem ipsi Petkovića iz Jajca, koji se školovao kod Blaža Jurjeva fracto non minorem, retinendo tamen pro se ipsos tales balistas Trogiranina (vidi u KRUNO PRIJATELJ, Slikar Blaž Jurjev, fractos et cetera ...” (DAZd, ŠNA, Kut. 17/I, 17/II, 17/III, Ilija Zagreb, 1965., 12, 13, 17). Banjvarić, F 13/d, fol. 45’); Ovaj dokument je tek uzgred spomenuo Petar Kolendić, ali bez navođenja sadržaja (PETAR 82 CVITO FISKOVIĆ (bilj. 5; 1973.), 162; PAVAO ANĐELIĆ (bilj. KOLENDIĆ (bilj. 2), 90, bilj. 160) pa je ta važna poveznica 5), 205. Jurja Dalmatinca sa samim političkim vrhom bosanske države 83 O popularnosti i upotrebi ove vrste oružja vidi opširnije ostala nezamijećena. u IVAN ALDUK, Prilog poznavanju samostrijela u 85 Nažalost, izgleda da ti samostrijeli nisu puno pomogli u srednjovjekovnoj Dalmaciji, Starohrvatska prosvjeta, III/34, obrani Bosne. Kralj Stjepan je zarobljen i pogubljen u lipnju te Split, 2007. Između ostalog, autor upozorava na lijep likovni iste godine. prikaz samostrijela upravo iz Šibenika, s portala palače Šižgorić u ulici Jurja Barakovića. 86 PAVAO ANĐELIĆ (bilj. 2), 205. 84 „... Ibique ser Paulus Hotinouits de Bosnia missus ac nuncius 87 Upravo uz crkvu Sv. Marije u Fermu vezan je iznimno zanimljiv specialis ut asseruit incliti et potentis viri domini Stephani ugovor, kojim se zadarski klesar Juraj Markov iz Ljube obvezao 30. travnja 1413. godine da će otići s majstorom Nucijem regis Bosne fuit contentus et confessus se habuisse et recepisse a Ucinellijem u Fermo i raditi čitav život na crkvi Sv. Marije magistro Matheo (prazno) balistario de Sibenico quinquaginta (CVITO FISKOVIĆ (bilj. 3; 1959.), 32, 148, bilj. 228). balistas cum suis cordis et moistris preparatas et quatuordecim molinellos fereos fornitos pro balistis et cetera. Et hoc pro precio 88 Iako je na veze i odnose među šibenskim majstorima ducatorum centum auri, in rationem cuius precii ipse magister kamenarske struke često upozoravano (najkonkretnije u IGOR Matheus omni exceptioni et auxilio iuris renuntians fuit FISKOVIĆ (bilj. 1)), vjerujem da će tek kada bude objavljena contentus et confessus se habuisse et recepisse a magistro Georgio sva arhivska građa koja se odnosi na navedene majstore biti quondam Mathei lapicida de Sibenico ducatos quadraginta moguće potpunije sagledati ambijent njihove djelatnosti i auri. Residuum uero dicti precii ipse magister Georgius scilicet međusobnih veza. ducatos sexaginta asseruit esse depositos apud ser Marcum 89 Vidi u EMIL HILJE, Andrija Aleši i stambeno graditeljstvo Dobroeuits, quos idem magister Georgius se obligando promisit u Splitu sredinom 15. stoljeća, Radovi Instituta za povijest ipsi magistro Matheo balistario presenti et stipulanti dare umjetnosti, 29, Zagreb, 2005., 45.

Most read articles by the same author(s)

Similar Articles

1-10 of 82

You may also start an advanced similarity search for this article.